Aniversario de Marcelo Macias (Federico Román Alonso)

Grazas de novo, ao amigo Federico Román Alonso, polas suas magnificas colaboracions; e pola amabilidade que tanto él como a sua nai Dona Socorro, tiveron conmigo en datas recentes.

El 7 de marzo se cumple el septuagésimo aniversario del fallecimiento de don Marcelo Macías y García (1843-1941), cuyo semblante podemos observar en esta fotografía tomada por Augusto Pacheco en la última década de su vida. Está retratado con parte de las numerosas condecoraciones que recibió, entre ellas: Comendador de la Orden del Cristo de Portugal, Capellán de honor y predicador de Su Majestad, Cruz Blanca del Mérito Militar, Cruz de la Orden Civil de Alfonso XII, Medalla de los Sitios de Astorga, Merced del hábito de la Orden de Calatrava, etc.

Hoy recordamos aquella fecha, y qué mejor manera de hacerlo que con las palabras de Otero Pedrayo: “…Expiró dulcemente sobre las cinco de la mañana del gran día en que la Iglesia celebra la Festividad del Angel de las Escuelas. El cuerpo yerto, descansó en el ataúd en el Oratorio en que tantas veces había celebrado el Santo Sacrificio.

Al llegar a este punto la pluma se resiste a seguir escribiendo … es difícil acostumbrarse a la ausencia de una inteligencia y de una palabra como las que animaron a Don Marcelo. Muchas veces hemos vuelto a su casa donde continúa recibiendo al visitante la gentileza y el cariño de los familiares de Don Marcelo, y nunca podemos librarnos de un sentimiento de inexpresable angustia al no oír la voz de Don Marcelo en el jardín, al constatar que el sillón está vacío, que la noble diestra no se tiende, generosa y cordial.

Al entierro, celebrado en la tarde del día siguiente, y al solemne funeral, cantado en el templo de Santo Domingo, concurrió todo Orense. El féretro fue llevado hasta la carroza y desde la puerta del cementerio a la tumba por los sobrinos de Don Marcelo, Don Sebastián Martínez-Risco Macías, Don Federico Alonso y los discípulos y amigos Don Jaime Pérez Colemán, Don Vicente Martínez-Risco, Don Jesús Soria y el autor de este libro …”

Dos retratos más realizados por José Pacheco, padre y profesor de Augusto, nos muestran a don Marcelo en perfil similar. Las enseñanzas fotográficas de don José se aprecian en la obra de su hijo y en la de Luis Casado (Ksado); éste último acompañaría a Macías en algunas excursiones por la provincia, en las que también participaban Antonio Rey Soto, Benito Fernández Alonso, y distintos miembros de la Comisión Provincial de Monumentos.

El cultivo de las distintas ramas de las ciencias histórica y literaria, en las que don Marcelo fue maestro, se prolongó en sus discípulos, muchos de ellos personajes destacados de la generación Nós. Se fundaron grupos de estudio e investigación a los que se les puso su nombre, y que mantienen vivo el recuerdo de Don Marcelo: “Grupo Marcelo Macías del Museo Arqueológico de Orense”, “Centro de Estudios astorganos Marcelo Macías”, etc.

Fotografías cedidas por Mª del Socorro Alonso Martinez- Risco

Jergas de Galicia

Despois de tres anos escribindo no blog, a parte de moitas satisfaccions, unha cousa que teño clara, e que os fins de seman, e os festivos non son os millores días pra recibir as visitas. Estes días son de entroido, e comprendo perfectamente que internet non sea unha das millores opcions pra pasar o rato. Dito esto, xa vos adianto as entradas desde hoxe ata o martes.

Hoxe tedes este libro, do que vos falerei abaixo.

Maña que e dia de traballo, e aproveitando a xenerosidade do amigo Federico Román, lembraremos a Don Marcelo Macias, quen fai nesa data setenta anos que deixou de ilustrarnos co seu coñecemento.

E o martes e mercores volverei utilizar este libro que hoxe vos presento, que penso podevos interesar. Pra que vos fagades unha idea, soo vos vou decir que eso do "Galego na lua", non e un mito, pode ser que sexa unha realidade. Teredes que agardar ata o martes pra entendelo.

O libro que hoxe vos presento, lamentablemente, non e sinxelo atopalo nas librerias, e penso que incluso, non son moitas as bibliotecas que o teñen entre os seus fondos. Eu tiven a sorte de recibilo en, digamos "herencia familiar".

Escribiuno Domingo Alvarez Alvarez, (nota pra miña familia: estaba casado cunha prima da avoa Margarita, era filla de Ricardo Abundancia de la Barona, irman de Don Pio un dos nosos bisavos), quen entre as moitas ocupacions que desempeñou o longo da sua vida, (contable, secretario de concello, procurador, fiscal, xuiz de paz, corresponsal de prensa), tiña un gusto especial polas lingoas, dominaba o Latín, o Portugues, o Italiano, o Frances, e o Castelán, (e mais o Guarani e o Tupí,) e o mesmo tempo gustaballe investigar e escribir.

Así e como case que por hobby, fixo este e outros libros ("As cooperativas", en lingoa portuguesa, e "Versos de otoño" en castelán)

"Jergas de Galicia", e unha recomplación das catro principais "jergas" historicas da nosa Galicia, loxicamente relacionadas con oficios. 

 "El Barallete", o "Latín dos Paragueiros", do cal falarei na entrada do mercores.

 "La Jerga dos albañiis", o "Latín dos Chafoutas"

 "La Jerga dos canteiros", Dos Arginas

 "La Jerga dos tejeros" o "O verbo dos Daordes".

Vou ampliar un pouco os datos, xa que non son verbas habituais hoxe en día. Paragüeiros e afiadores, non precisan de presentación na nosa Auria. A inmensa maioria dos que andaban por ese mundos de Deus, eran paisanos, de Nogueira de Ramuín, Esgos ou Pereiro de Aguiar (o meu parente esquenceu mencionar os oriundos de Parada do Sil, e algún mais, pero imos ter que perdoarllo, polo seu orixen pontevedres, e as suas escasas visitas a nosa provincia).

Mais descoñecidas pra nos, son as outras, A dos Albañiis ou Chafoutas,ten a sua orixe, na zona de Tuy e os seus alrededores, sendo das catro a de menor difusión. Comparte o orixe provincial cas outras duas Dos Canteiros ou Arginas, (nome que levaban os patrons), tamén coñecido como lingoa dos Cabaqueiros. E a Dos Tejeros, ou telleiros (fabricantes de tella a mán), tamen chamada verbo Dos Daordes; esta última falouse tamén froito da movilidade laboral dos seus falantes, en moitas zonas da Coruña.

Non me atrevo a aseguralo, pero penso que poderia ser o primeiro diccionario escrito destas jergas, ou alo menos dalgunha delas, xa que consta que iste libro, foi admitido pra a publicación polo Consello superior de investigacions cientificas, o ano 1955,  a ficha do libro, e:

 .-Domingo Álvarez Álvarez   Jergas de galicia, ed. do autor, Tomiño 1965-.

 E por exemplo o de Ben Cho Shey,  "Santa Marta de Moreiras", ten esta ficha: .
-Xosé Ramón e Fernández Oxea (Ben-cho-shey): O barallete, en: Santa Marta de Moreiras, Monografía dunha parroquia ourensán (1925-1935), Edicións Castrelos, Vigo, 1968.-

Tamén traballaron sobre o tema, Antón Fidalgo Santamariña en "O afiador" (1992), e Olegario Sotelo Blanco, en "Os Afiadores" (2011).

No caso da dos Canteiros, (ou Arginas), consta un dicionario anterior, feito por Julio Ballesteros Curiel, no 1929. E nos outros dous casos non me consta existencia de publicacions ainda que haberia que investigar un pouco, (sabedes que admito axudas).

Tamén veñen no libro unhas explicacions sobre cuestions tecnicas, e algo que penso que vos pode gustar: anecdotas desas falas, e das xentes que as empregaban.

O martes transcribireivos unha delas relacionado con dous paisanos nosos, de fai moito tempo, e nunha terra moi lonxana.

A Festa da Arribada 2011

Os que seguides o blog, tedes claro que a vila de Baiona, e  un dos lugares onde me gusta perderme de cando en vez.

Un dos motivos que me fan ir dar unha volta por alí, e a "Festa da Arribada".

"O día 1 de marzo do ano do señor de 1493, "arriba" as costas da vila de Baiona, a carabela "La Pinta".

Capitaneada por Don Martin Alonso Pinzón,  retornaba ca flota do almirante Colón, do viaxe que habia dado lugar o descubrimento do Novo Continente; a piques de rematar a travesia, unha terrible tormenta azota os intrepidos navegantes, e fai que se separen; a fortuna quiso que "La Pinta" , pasado o temporal descubrise que a sua posición era cercana as costas de Galicia, e pon rumbo cara Baiona.

Con eles chega a boa nova do descubrimento, o que fai que se desate a alegria. Envianse con urxencia, mensaxeiros á Corte, pra adiantar as novas, e mentras o capitán, a tripulación e a nave fan un breve descanso, que lles vai permitir coller folgos pra rematar a sua viaxe co resto da flota en Palos da Frontera."

Este feito historico conmemorase desde o ano 1974, en Baiona, O que comezou sendo un día festivo pra os residentes na vila, acadou  o ano pasado, o galardón de festa de interese nacional. E de seguir así de involucrado o pobo, non dubido que chegara a se converter, en festa de interes internacional.

E xa que falamos dunha fantastica festa historica, imos comezar a darlle un pouco de publicidade as nosas, que ainda que son un pouco mais tarde, tamén son merecentes de galardons; "Bela Auria" "Da Historia", "Do Esquecemento",  a mais proxima a da Bela Auria, que comezou a sua andadura o pasado ano, (e con moi bo comezo por certo), xa esta no proceso de preparación, así es que podedes ir empezando a sacar as galas do armario, que iste anos tedes que vir vestidos de época.

  

A Casa do Pobo

Plano conservado no Arquivo Municipal de Ourense

No ano 1910, comeza a xestarse a construción dun edificio que dese servizo aos obreiros; reunións, formación, e ata exercicio e diversión, eran os fins para os que se propuña.

Existía xa naqueles tempos, o Circulo Católico de Obreiros, que ocupara instalacións no antigo hospital de San Roque, (alameda), e posteriormente no caserón da rúa Vicente Pérez (Paseo), á beira da actual Delegación de Defensa. Era este un sindicato creado polos grandes empresarios da cidade, e a súa operativa era moi limitada.

Pola súa banda o sector obreiro, e as clases medias, (comerciantes na súa maioría), formaran anos antes o Centro de Sociedades Obreiras (1885), con sede na Praza das Mercedes, pero en cuxo local, non se podían organizar as actividades que reclamaba a sociedade.

Logo de infrutuosos intentos para conseguir un local adecuado, este segundo grupo, aproveita as folgas do 1913, para incluír entre as súas reivindicacións, a construción do edificio. Son os tempos de Manuel Suarez Castro (Manoliño), Manuel Rodríguez, Justo Gutiérrez etc.

Por medio dese acordo, empresarios da cidade, como Fermín García, Isidoro Temes, e Castor Eire, apoiados xenerosamente tamén por Ourensáns de non tan alto poder económico, entre os que figuran profesionais como o propio José Pacheco, ou o doutor García del Villar; realizan as achegas necesarias para comezar o proxecto. Este vería por fin a súa culminación no ano 1915.

Estaba situado, na rúa Progreso, cerca do xardín do Posío, e aproximadamente no mesmo solar que posteriormente ocupou o Colexio Universitario.

Caeu ao redor de finais dos anos 60.

Levo os catro anos que estou a facer o blog, tentando atopar unha fotografia deste edificio, e non fun quen polo de agora de conseguilo, se algún de vos tena, estarialle moi agradecido, que ma deixase. 

Reis do Entroido Ourensán

Fotografias de dona Elisa Gonzalez Pombar

Xa pasaron por eiqui "O Trangallán", e o amigo Marcial Feijoo; dous animadores do Carnaval Ourensán, faltan moitos personaxes entrañables, que viven ou vivian nalgun caso, estas festas con moita ilusión, e pra elo non dubidan en participar de xeito activo.

Hoxe presentovos unha parella que nos anos 40-50, non perdían un día da festa, Falamos do Marrón, e a Marrona.

Don José Rodriguez Rodriguez e dona Piedad Ariza Pedregosa, era un matrimonio que deixou a sua impronta, na cidade.

Tiñan un posto de carniceria na praza de abastos, e alí traballaban a diario, pero os seus momentos de lecer, gustaballes deixar de lado o mandil, e vestir de "punta en blanco"; era algo habitual, atopalos nas salas de festas da cidade, Bilbaina, O Moderno, etc. tomando o seu café, e case que sempre en boa compañia; moitas das artistas que viñan actuar na cidade, non sei o motivo, pero contanme que soian gustar da compañia desta algre parella.

Non era dificil, velos paseando na calesa do "Patillas", (existe certa discrepancia entre os meus informantes, sobre o nome do conductor- propietario de coche de cabalos), ambolos dous, elegantemente vestidos, Don José, as mais das veces, gustaba portar Chistera.

Pero chegando o Carnaval, eran un dos centros de atracción nas rúas e bailes da cidade.  

Disfrutade do Entroido que esta a piques de comezar, e esquezede a lo menos por uns días as penas, como decia aquil, "sempre positivo, nunca negativo"... 

Bo Entroido,

(coidado co alcohol, que e moi malo.....)